Blog

Cocoonen: de biologie van de decembermaand

12 Dec. 2018

Buiten is het koud en guur. Je moet af en toe de deur uit, maar eigenlijk wil je maar één ding: met een dekentje op de bank een boekje lezen of een beetje handwerken. Alles kost je nu meer moeite. Ben je dan een overgevoelige aansteller, of heb je het eigenlijk best goed bekeken?

Terug naar het donker

In onze drukke wereld met 24-uurs-economie, kunstlicht en internettoegang op ieder uur van de dag, vergeten we wel eens dat we deze leefstijl nog maar zo'n 150 jaar hebben. En dan niet eens dat van die internettoegang. Elektrisch kunstlicht werd relatief pas kortgeleden uitgevonden. Daarvoor waren we overgeleverd aan het ritme van de natuur, en dat betekende 's winters lang donker. Nu konden we heus wel een kaarsvlam of later gaslamp aansteken om wat langer te kunnen zien, maar in essentie waren de avonden en nachten vroeger veel langer dan nu. Of althans, we ervaarden ze als langer. Want als je niet veel kunt zien, tsja, dan ga je maar slapen. En reken maar dat je dan overdag zoveel mogelijk buiten komt om zo goed mogelijk gebruik te maken van het daglicht.

Tegenwoordig hebben we ons leven anders ingericht. 24/7 is er kunstlicht. Vaak ook nog van computerschermen, met veel blauwlicht (waarover later meer). We zijn in staat om hele avonden en nachten door te werken - en het lijkt wel of we dat met die 'vooruitgang' niet alleen kúnnen, maar ook móeten. Toch gaat die verwachting tegen onze biologische klok in - en dat zorgt voor problemen.

Vroeger was de winter voor mensen, net als in de natuur, een periode van rust. Er viel niets te zaaien of te oogsten - hoogstens wat hout te hakken - en het was koud buiten. Om energie te besparen trokken mensen naar binnen, naar de houtkachel. Rondom dat haardvuur ontstonden dan gezellige avonden, waarin mensen elkaar verhalen vertelden of wat handwerk deden. Vergis je niet: de mens heeft dit in verschillende vormen al meer dan 500.000 jaar zo gedaan. In de zomer naar buiten, in de winter naar binnen rondom een vuurtje. Dat wij in de afgelopen 50 jaar een omgeving hebben gecreëerd waarbij dit ritme niet meer nodig is, wil niet zeggen dat het ook gelijk niet meer nuttig is...

Cortisol & melatonine

Wij mensen hebben een aantoonbaar ritme, het Circadiaan(s)ritme genoemd. Dit ritme regelt de aanmaak van hormonen die ervoor zorgen dat we wakker worden, overdag energie hebben, en 's avonds kunnen slapen. Twee belangrijke hormonen in dit opzicht zijn cortisol en melatonine.

  • Cortisol is een stresshormoon, maar ook een extreem noodzakelijke stof om te kunnen overleven. Het zorgt ervoor dat je kunt opstaan en een beetje fris & fruitig je dag door kunt komen. Ook reguleert het ontstekingen en zorgt het dat het lichaam klaar is om alle soorten stress te doorstaan (alles is namelijk stress: 'slechte' stress van teveel werkdruk, maar ook 'goede' stress van bewegen, eten, en gewoon je dagelijkse dingen doen). Teveel cortisol is niet gunstig, maar heb je er te weinig van, dan voel je je vermoeid, duf, en heb je weinig motivatie.
  • Melatonine is een hormoon dat onze slaap regelt. Daarnaast heeft het ook een invloed op onder andere je immuunfunctie, spierspanning en je humeur. Bovendien is het een sterk werkend antioxidant; het werkt dus ontstekingsremmend doordat het schadelijke vrije radicaal-deeltjes opvangt. Heb je te weinig melatonine, dan heb je moeite met in slaap komen of is je slaapkwaliteit minder, ben je gevoeliger voor infecties en is je humeur ook slechter.

Je raadt het al: de manier waarop wij leven beinvloedt de productie van cortisol en melatonine. De aanmaak van cortisol wordt namelijk gestimuleerd door daglicht; de aanmaak van melatonine wordt daar juist door geremd. Alleen in het (echte) donker kun je veel melatonine aanmaken. Maak je 's nachts voldoende melatonine aan, dan is het ook makkelijker voor je lichaam om de volgende dag voldoende cortisol aan te maken. Maar: heb je teveel cortisol, dan staat dat de productie van melatonine juist in de weg.

De natuur heeft het dus weer eens prima geregeld: in de zomer is het lang licht en maak je relatief meer / langer cortisol aan en minder melatonine. Je kunt dus lang wakker blijven en optimaal gebruik maken van het daglicht. Je hebt in de zomer minder slaap nodig; 's zomers wat minder slapen is dus niet zo erg en de meeste mensen hebben daar dan ook geen last van. Als je echt moeite hebt met slapen en daardoor te moe wordt in de zomer, kun je je kamer verduisteren zodat je al vroeger op de avond meer melatonine kunt produceren - mits je vervolgens niet in die donkere kamer achter je laptopje gaat zitten natuurlijk.

Andersom betekent het ook dat je in de winter van nature wat minder cortisol hoort te produceren, en wat meer melatonine. Het gevolg daarvan is dat je je rustiger houdt, eerder naar bed gaat en dat je net zoals de hele natuur om ons heen, 'naar binnen' gaat (letterlijk en figuurlijk). Het is de menselijke variatie van de winterslaap.

Maar helaas: onze moderne leefstijl met veel kunstlicht en blauwlicht uit je computerscherm (dat erg lijkt op daglicht) is vooral erg cortisolgericht. Het stimuleert cortisol - en het is niet alsof we daar echt te weinig van hebben in ons dagelijks stressvol bestaan. En als we ons cortisol nou nog alleen overdag zouden stimuleren met die computerschermen, dan was dat nog tot daar aan toe. Maar dat doen we niet. De houtkachel heeft allang plaatsgemaakt voor de televisie; de verhalenverteller van weleer voor lachende mannen die het hebben over voetbal of een camera die de eerste date van een pril stelletje vastlegt. Maar ook dat 'leuke' etentje, de zoveelste kerstborrel, of die keer dat je toch maar 's avonds gaat sporten omdat je er overdag niet aan toe komt: ze geven je allemaal een cortisol-stoot. Dat betekent minder melatonine - en je gaat ook tegen je natuurlijke ritme in.

Als het niet meer gezond is

De één heeft hier wat meer 'last' van dan de ander, maar het is dus heel logisch dat je in de winter geen zin meer hebt om ('s avonds) van alles te ondernemen. We kunnen wel doen alsof we niets te maken hebben met de natuur en onze eigen maakbare wereld volproppen met activiteiten, maar je lijf weet wel beter. Verplichtingen in deze periode kloppen dan ook gewoonweg niet. Overdag kun je heus nog wel iets leuks doen, maar als jij 's avonds de behoefte hebt om thuis op de bank een lekker potje te punniken, dan moet je dat vooral doen. Je lijf schreeuwt om een lekker portie melatonine.

Aan de andere kant: als je heel december écht gevloerd ligt van vermoeidheid (ook overdag), is er misschien iets anders aan de hand. Bijvoorbeeld:

  • Als je te weinig cortisol aanmaakt (wat kan gebeuren na een erg stressvolle periode of als je niet de juiste voedingsstoffen binnenkrijgt), heb je niet genoeg energie en motivatie om je dag gezellig door te komen. We spreken dan van een (beginnende) bijnieruitputting (hoewel dat eigenlijk niet het juiste woord is, maar daar kom ik nog wel eens op terug). Cortisollevels kun je het beste laten bepalen in speeksel.
  • Een oldie but goldie: een laag vitamine D gehalte komt in de winter nogal eens voor, en zorgt ervoor dat je ook om drie uur 's middags niet meer vooruit te branden bent (en jezelf ook niet meer de trap op kunt slepen). Ik adviseer mensen om hun vitamine D-waarde twee keer per jaar te laten prikken (lente en herfst) en pas gelukkig te zijn bij een waarde van 80 of hoger.
  • Je neurotransmitters zijn ook belangrijke energiegevers, vooral voor je breinenergie en het reguleren van emoties. Heb je in deze periode last van hersenmist of ben je standaard een heel stuk verdrietiger dan in de zomer? Dan kan het de moeite waard zijn om je neurotransmitterwaardes te laten bepalen. Met de juiste voeding, leefstijl en oefeningen kun je vaak veel verschil maken!

Tips voor een gezonde decembermaand

  • Beperk activiteiten 's avonds tot een minimum
  • Ga overdag wel lekker naar buiten om wat frisse lucht & daglicht te vangen
  • Gebruik 's avonds zo min mogelijk kunstlicht & beeldschermen (en als je dan per se moet, installeer dan op zijn minst een blauwlichtblocker zoals f.lux)
  • Kun je wel wat extra melatonine gebruiken omdat je toch weer achter dat beeldscherm moest? Ik schrijf nog een keer over het nemen van het hormoon zelf (ik ben geen onverdeeld voorstander). Maar je kunt wel je eigen natuurlijke melatonineproductie stimuleren, bijvoorbeeld met Cherry Night.
  • Ga op tijd naar bed: je lijf heeft nu écht meer slaap nodig dan in augustus
  • Laat je vitamine D-, cortisol- en neurotransmitterlevels checken als je écht vermoeider bent dan je zou moeten zijn

Kortom: je bént niet gek en je bent al helemaal geen overgevoelige aansteller als je in december liever naar een kaarsje zit te staren dan naar lachende mannen op de tv. Of als je liever thuis een boek leest dan dat je naar het zoveelste kerstgala draaft. Je lijf geeft het ritme aan - jij hoeft alleen maar te leren luisteren...

De vraag van vandaag:

Hoe ga jij om met de decemberdrukte?

Deel je tips in de reacties!


Reageren? Gezellig!

Reacties (4)

Iris Hebing
14 Dec. 2018
Vandaag ontmoette ik een dame die vertelde dat ze NIETS gingen doen voor kerst. Helemaal niets? Jawel, lekker met het gezin en we zien wel. Misschien wordt het pyjamadag, misschien gaan we alsnog naar de (schoon)familie, of wordt het een dagje uit met het gezin. Ik was zo jaloers. Dankzij gescheiden ouders van zowel mijn kant als die van mijn man, zitten onze kerstdagen van 24 december t/m 28 december helemaal volgepropt. Ook al is het allemaal leuk, het is wel (te) veel. Dát gaan we volgend jaar anders doen....!

Leuk artikel!
Jo
12 Dec. 2018
Ha Groene Vrouw! Ik vind dit artikel fijn. Dank!
Jan Pieter
12 Dec. 2018
lachende mannen die het hebben over voetbal. Bedoel je daar het programma veronica inside mee?
Met Wilfred genee, Johan Derksen en Renee van der Gijp.
De Groene Vrouw
12 Dec. 2018
Ik impliceer niets ;-)
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!
Copyright © 2019 | De Groene vrouw - Eigenwijs in Darmflora, Voeding & Gezondheid | Disclaimer | Privacy & Cookie policy