Blog

Over lego, sleutels en scharen: enzymen

13 Jul. 2016

Ach man, weet je nog op school vroeger? Biologie, vlak voor de vakantie, en dan moest de enzymatische vertering er nog even doorheen gejast worden. Alsof iemand daar warm voor loopt. Blegh. Maar ja. Dan word je later groot en je hebt al minimaal 20 jaar niet aan die enzymen gedacht, en dan ga je bezig met gezond eten. En dan is het ineens toch interessant. Want zo gaan die dingen.

Enzymen

Ze zijn wel eens vaker voorbij gekomen, enzymen, maar laten we voor de volledigheid even beginnen bij het begin. Wat zijn enzymen en waarom heb je ze?

Enzymen zijn in wezen een soort appjes. Moet er een eiwit in stukken geknipt worden? Enzymen to the rescue. Moet er ergens een stof worden omgebouwd? Laat een enzym het werk maar opknappen. Moet er een chemische reactie gestart of versneld worden? There's an app for that.

Enzymen kunnen over het algemeen één ding. Bijvoorbeeld dus een eiwit in stukken knippen of een bepaalde chemische verbinding in je cellen omzetten naar een andere verbinding, waarover later meer. Zo'n enzym verandert daar vervolgens zelf niet echt van. Het doet zijn werk, en gaat weer verder. Je hebt duizenden soorten enzymen in je lichaam; voor iedere actie een eigen appje. Ze zijn uniek voor de actie die ze moeten doen; als een sleutel die in een slot past, doet ieder enzym precies zijn eigen stukje werk.

Zonder enzymen kun je van je voedsel geen voedingsstoffen maken. Een heel eiwit kun je niet opnemen, maar losse aminozuren wel. De natuur heeft die losse aminozuren voor je in elkaar geknutseld tot een eiwit (in vlees, of eieren, of bonen), en je enzymen slopen het netjes uit elkaar. Terug naar losse aminozuren zodat jij er weer nieuwe eiwitten van kunt bouwen. Want als je van je broertje de Lego terugkreeg en hij had er een kasteel mee gebouwd, dan moest dat ook eerst helemaal worden afgebroken. Want jij wilde toevallig net een auto bouwen, dus je had de blokjes nodig. Zo gaan die dingen. Je lijf is eigenlijk gewoon een egoïstisch kind.

Je hebt die enzymen trouwens niet alleen nodig voor eiwitten. Ook vetten en koolhydraten moeten uit elkaar worden gesloopt voordat je ze kunt opnemen. En vitaminen moeten van de ene vorm naar de andere vorm worden omgezet. En rommel moet worden opgeruimd: afvalstoffen die de cel uit moeten zodat er weer plaats is voor verse voedingsstoffen. Die afvalstoffen moeten worden omgezet naar een min of meer veilig te vervoeren vorm, zodat je ze zonder kleerscheuren kunt uitpoepen of -plassen. Oh ja, er moet trouwens ook DNA en RNA gebouwd worden. Allemaal enzymen voor nodig.

Bouwstenen

De enzymen zijn dus ongelofelijk belangrijk. Zo'n enzym bestaat over het algemeen zelf ook uit één of meerdere eiwitten. Daarnaast heeft het een co-factor; een extra aanhangsel aan het enzym om het goed te laten werken. Dat kan een soort mini-enzym zijn (een co-enzym) of bijvoorbeeld een vitamine of een mineraal. Veel enzymen werken niet als de co-factor niet aanwezig is.

Nee, niet gelijk afhaken van de technische uitleg. Het is heel simpel. Je wilt een lego-muur bouwen. Dan heb je dus blokjes nodig met 8 puntjes. Maar voor de uiteinden heb je blokjes nodig met 4 puntjes. Anders krijg je gaten in de zijkant van de muur. Dat is hier net zo: om een goedwerkend enzym te bouwen heb je aminozuren nodig, plus cofactoren. Die kun je pas losmaken en opnemen uit je voeding als je voldoende enzymen hebt om je voedsel in stukjes te knippen. Voilá: de vicieuze cirkel!

Als het mis gaat

En daar gaat het dus ook vaak mis. Om de één of andere reden kun je de enzymen niet goed meer aanmaken. Daardoor kun je je voedingsstoffen niet goed opnemen. Dan kun je nog minder enzymen aanmaken. Blijkt achteraf dat je broertje stiekem de hele tijd legoblokjes van jouw stapel aan het jatten is voor zijn toren...

Omdat er zo belachelijk veel enzymen zijn, is het lastig om alle mogelijke oorzaken van tekorten op te noemen. Maar een aantal veel voorkomende oorzaken van enzymtekorten zijn:

  • te weinig eiwitten in je voeding: je kunt dan het hoofdbestanddeel van de enzymen niet aanmaken
  • te weinig vitaminen en mineralen in je voeding: je hebt dan niet voldoende co-factoren, dus veel enzymen blijven onwerkzaam.
  • je kauwt niet goed, waardoor je minder voedingsstoffen opneemt (je neemt dan namelijk alleen de voedingsstoffen op van de buitenkant van ieder halfgekauwd brokje; je darmen hebben geen tanden!).
  • je hebt te weinig maagzuur: pas als het voedsel in je maag zuur genoeg is, mag het door naar de dunne darm en gaat er een seintje naar je alvleesklier dat er enzymen aangemaakt moeten worden. Te weinig maagzuur is weer een heel verhaal apart, maar het kan dus zorgen dat je ook te weinig enzymen aanmaakt.
  • je hebt te veel afvalstoffen en er gaan teveel enzymen op aan het verwerken daarvan: omdat je langs de A2 woont of omdat je het toevallig heel fijn vindt om elke avond een wijntje (of drie) te drinken, of omdat je in een nagelsalon werkt, of omdat je rookt, of omdat... nou ja, omdat je teveel afvalstoffen hebt dus.
  • er is in je lichaam iets dat enzymen vreet; bijvoorbeeld omdat je darmen teveel afvalstoffen produceren (als je darmflora prut is) of omdat er veel ontstekingen zijn.
  • je eet teveel lege voedingsmiddelen: voor de verwerking van bijvoorbeeld suiker en witbrood zijn wel enzymen nodig, maar ze leveren vrijwel geen bouwstenen om nieuwe enzymen van te maken. Je teert dus in op je eigen voorraad.
  • je hebt teveel stress: bij stress gaat er zuurstof en energie naar je hersenen en spieren, niet naar je spijsverteringsstelsel. Als er een sabeltandtijger (of een boze manager) voor je neus staat, ga je niet even lekker spijsverteren. Er worden dan ook minder spijsverteringssappen - met de bijbehorende enzymen - aangemaakt; bij chronische stress heb je dus een chronisch probleem.
  • er zitten te weinig enzymen in je voeding: rauwe groenten en fruit bevatten veel kant-en-klare enzymen, gekookte niet. Ik zal niet zeggen dat je alles rauw moet eten (ben ik geen voorstander van), maar de meeste mensen mogen best wat meer rauwkost in hun dieet brengen.

Ligt de enzymproductie eenmaal onderuit, dan wordt het een negatieve spiraal: je maakt minder enzymen, daardoor kun je minder aminozuren/vitaminen/mineralen opnemen, daardoor kun je nog minder enzymen aanmaken, enzovoort.

Bovendien kun je last krijgen van je lijf. Veel mensen met enzymtekorten krijgen bijvoorbeeld last van:

  • vermoeidheid - ja hèhè, je neemt minder voedingsstoffen op; en voor de productie van energie (ATP) zijn trouwens ook enzymen nodig.
  • je 'vies' voelen - bij een enzymtekort worden de afvalstoffen in je cellen niet goed opgeruimd, en sommige mensen voelen zich dan ook letterlijk viezig en niet lekker in hun vel.
  • verergering van ontstekingsreacties (en alle aandoeningen die daarmee te maken hebben, zoals eczeem, astma etc).
  • buikpijn, winderigheid, dunne ontlasting of juist verstopping: allemaal omdat je voedingsmiddelen niet goed worden afgebroken tot voedingsstoffen. En je darmflora krijgt dus half-verteerde voeding binnen, waardoor de verkeerde bacteriën uitgroeien.
  • onder- of overgewicht - same reason: je neemt te weinig van de goede voedingsstoffen op en krijgt dus ondergewicht; of je hele metabolisme (stofwisseling) loopt spaak, en je verbrandt minder vetten (beetje kort door de bocht maar dit artikel is al zo lang; daar hebben we het dan een andere keer wel weer over).
  • zwakke weerstand, afbrekende haren en nagels - omdat je je mineralen niet meer goed kunt opnemen
  • intoleranties: als je bepaalde voedingsstoffen helemaal niet kunt afbreken, kunnen ze vervelende reacties geven (denk aan lactose-intolerantie)

En meer van dat soort vervelende dingen. Nou niet gelijk denken dat jij ook een enzymtekort hebt - dat zou kunnen, maar zoals gewoonlijk zijn er voor ieder van deze symptomen ook nog wel andere oorzaken te verzinnen. Heb je het hele rijtje, dan wordt het misschien wel tijd om jezelf eens goed te laten doormeten...

Maar wat doe je eraan?

Nou. Tsja. Een deel is natuurlijk simpel. Je gaat het rijtje hierboven af, en kijkt wat je zelf kunt doen. Beter kauwen, meer (rauwe) groenten, groenten, groenten en fruit. Er zijn trouwens nog wel meer enzymrijke voedingsmiddelen, misschien schrijf ik daar wel eens een apart blog over. Verder: de stress te lijf met ontspannende oefeningen (of een nieuwe baan, of omdat je eindelijk eens tegen je moeder zegt dat ze zich niet moet bemoeien met de opvoeding van jouw kinderen). Minder lege voedingsmiddelen eten.

Maar als je al die dingen hebt gedaan en je spijsvertering loopt nog steeds niet lekker, dan kan het handig zijn om eens te laten testen of je voldoende spijsverteringsenzymen hebt. Wij doen dat eigenlijk altijd als onderdeel van een groot pakket aan testen - anders weet je dat het zo is, maar nog niet waarom het zo is. En dat is toch wel handig.

Is het een goed idee om een enzymsupplement slikken? Ik ben daar eerlijk gezegd niet weg van voor gezonde mensen. Als er verder weinig aan de hand is, zijn de tips hierboven meestal meer dan voldoende. Bovendien is de wereld van de enzymsupplementen nogal ondoorzichtig, en er is niet echt een eenduidig advies te geven voor een bepaald product. Daarbij, geef toe: als je eigenlijk meer groenten en fruit moet eten en minder afvalstoffen en stress in je leven moet brengen... dan gaat een enzymsupplement jouw oorlog niet winnen. Of wel?

De vraag van vandaag:

Wat doe jij om je enzymproductie op peil te houden?

Vertel het ons in de reacties!


Reageren? Gezellig!

Reacties (12)

Melanie
13 Jul. 2016
Ik kweek kiemen die bomvol zitten met onze vriendjes!
En regelmatig rauw of half rauwe groente (stomen!).
Helaas heb ik nog steeds 123 klachten dus t zal wel ergens anders aan liggen. Story of my life... Als ik rijk wordt kom ik me bij jou binnenste buiten laten keren :)
Jaimy
13 Jul. 2016
Interessant artikel! Ik ben ook wel erg benieuwd naar die enzymrijke voedingsmiddelen.
Dat van rauwe groenten vind ik dan wel weer een lastige, omdat rauwe groenten wel weer lastig te verteren kunnen zijn, terwijl ze veel enzymen bevatten. Dat klinkt in mijn hoofd een beetje tegenstrijdig.
De Groene Vrouw
13 Jul. 2016
De vertering ligt niet alleen bij de enzymen ;-) ook je maagzuur, darmbacterien etc. hebben ermee te maken. Rauwe groenten zijn niet voor iedereen lastig te verteren, maar kunnen voor mensen met een zwakke spijsvertering wel 'te veel' zijn.
Jaimy
13 Jul. 2016
Ohja tuurlijk. Elke keer als ik het lichaam probeer te begrijpen, kom ik er weer achter dat ik te makkelijk probeer te denken. :)
De Groene Vrouw
13 Jul. 2016
Welnee. De uitwerking is eigenlijk altijd hetzelfde: Eet Meer Echt Eten en Luister Naar Je Lichaam ;-)
Jaimy
13 Jul. 2016
Haha, die ga ik ophangen in de keuken! Of in de wc, ook gezellig ;)
Elizabeth
13 Jul. 2016
In Nourishing Traditions staat dat het eten van enzymen (rauw voedsel) het verouderingsproces vertraagt, klopt dat? In dat boek staat ook een hoofdstukje met recepten met o.a. rauw vlees. Dit was nogal een eye opener voor mij. Niet alleen groenten en fruit kunnen rauw gegeten worden. Ook melk, honing, vlees en vis kunnen rauw zijn. Dus kom maar op met die grasgevoerde filet americain, rauwe haring of gravad lax.

Op internet wordt beweerd dat in gefermenteerde dranken zoals (water)kefir en kombucha ook enzymen zitten. Ik vraag me dan wel af, is het de scoby die ze er aan toevoegt? Of is de hoeveelheid enzymen verwaarloosbaar?
De Groene Vrouw
13 Jul. 2016
Nou ja, gut. Wat enzymen (ook) doen, is dus het opruimen van de afvalstoffen zodat er meer ruimte is in de cel voor nieuwe voedingsstoffen. Dan gaan dus alle processen in het lichaam beter, dus ook 'minder veroudering'. Hoewel veroudering natuurlijk zo'n combinatie van factoren is, dat je eigenlijk niet kunt zeggen 'doe dit voor minder veroudering'...
Else
15 Jul. 2016
Haha. Gut. Dat is Engels voor darm. Jij met je meertalige woordspelingen.
Elisa
13 Jul. 2016
Ik slik wel enzymen omdat mijn vertering dan beter gaat en mijn lijf zo meer energie overhoudt voor herstel.
Nu heb ik ernstige pds en voedselintoleranties en waarschijnlijk een lekkende darm...
En weet ik dat het ergens "bovenin" niet goed gaat..maar niet het geld heb om dat uit te laten testen. Dus met die enzymen zorg ik er in ieder geval voor dat mijn darmen beter kunnen werken en de afvalstoffen meer afgevoerd worden.
Daarnaast gebruik ik keltisch zeezout en appelazijn voor meer maagzuurproductie...
De Groene Vrouw
13 Jul. 2016
Ja precies. Als er echt iets 'aan de hand is' geven wij in de praktijk ook regelmatig gespecialiseerde enzymsupplementen bij. Maar voor een gezond persoon zonder echte klachten is dat meestal niet nodig :-)
Sasja
11 Aug. 2016
Hoi Nienke, daar heb i een vraag over. Uit een ontlastingtest blijkt dat ik geen vet opneem. Plus nog een heleboel meer. Vanwege een dure lymebehandeling kan ik niet voor een consult naar jou. Dus lees ik maar zoveel mogelijk zelf. De vraag: kan ik een enzym supplement innemen voor die vetopname en kan je een tip geven. Ik hoop het.
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!
Copyright © 2019 | De Groene vrouw - Eigenwijs in Darmflora, Voeding & Gezondheid | Disclaimer | Privacy & Cookie policy