Blog

Nepmelk (en hoe je dat maakt)

13 Jan. 2014

Aah, klaar met vakantie. En gelijk aan de slag. Nee, niet ik: jullie! We gaan vandaag melk maken. Niet uit een koe maar uit een plant. Alles over melkvervangers, hoe gezond ze zijn en hoe je ze maakt.

Laat me beginnen met vertellen dat ik dus niet tegen melk ben. Ik ben geen tegenstander van koemelk, en ik geloof ook niet dat het slecht zou zijn voor mensen omdat het in eerste instantie gemaakt is voor kalfjes. Melk, echte melk, recht uit de uier van een gezonde koe (of geit, of schaap) die heeft kunnen eten wat ze hoort te eten, is krachtvoer. Niet iets dat je per definitie nodig hebt, maar wel iets dat je goed kunt gebruiken om voedingsstoffen aan te voeren.

Dat wil niet zeggen dat ik een voorstander ben van pakken melk uit de supermarkt. Ook niet als ze biologisch zijn. Melk uit de supermarkt (en de natuurwinkel) is een sterk bewerkt product: verhit, vet eruit, vet erin, gehomogeniseerd - allerlei bewerkingen die zorgen dat het minder gezond wordt. Als het dan ook nog van ongezonde koeien komt die maïs en soja hebben gegeten, kun je melk inderdaad beter vermijden.

Maar rauwe melk, recht van een gezond dier is borstvoeding en kun je prima gebruiken. Meer daarover lees je hier. Maar wat nou als je zelfs niet tegen rauwe melk kunt? Vandaag gaan we het hebben over vervangingen voor dierlijke melk.

Soja

De bekendste vervanging is soja. Een paar jaar geleden was er een enorme hype rondom sojamelk; massaal stapte men over van een halve liter koe naar een halve liter soja per dag. Zo massaal, dat bedrijven als Alpro en Provamel als paddestoelen uit de grond popten; ineens hoefde je voor je dagelijkse sojafix niet meer naar obscure natuurwinkels, maar kon je het gewoon bij de supermarkt halen.

Gezond? Mwah. Er werden (en worden) verhalen bijgesleept over Japanners die geen koemelk drinken maar kilo's soja zouden eten, en kijk hoe gezond ze zijn. Beetje jammer alleen dat het niet waar is. Japanners eten traditioneel gezien namelijk niet zoveel soja. En al helemaal niet op de manier waarop wij ermee omgaan.

Er kleven nogal wat nadelen aan soja (genoeg voor een hele blogpost op zich, die jullie nog van me tegoed houden). Die nadelen spelen voornamelijk op als je de boon gebruikt zoals die is. En dat doen Japanners niet. Van oorsprong wordt soja daar vrijwel alleen gefermenteerd gegeten, als tempeh, shoyu, kikkoman en andere bereidingen. Niet als liters sojamelk en kilo's tofu. Dat hebben wij ervan gemaakt. Omdat het zo lekker eiwitrijk was, en oh ja, makkelijk te telen.

Ik ben niet, zoals veel anderen, panisch voor soja. Ik geloof niet dat je doodgaat als je af en toe een glaasje sojamelk drinkt of dat je peuterzoon ineens borsten krijgt als hij een keer tofu eet. Maar als je vegetariër bent of niet tegen koemelk kunt, lijkt het me onverstandig als je al je koe rechtstandig vervangt door soja. Want zo gezond is het nu ook weer niet. Bovendien zit in commerciële sojamelk vaak  veel suiker en zonnebloemolie. Beiden niet erg gezond en die soja was toch al niet zo super voor je lijf. Afwisselen dus; bijvoorbeeld met één van de alternatieven hieronder.

Rijst

Rijstmelk (of 'drink', want officieel mag je alleen melk uit een beest 'melk' noemen) is populair alternatief nummer twee. Lekker zoet van zichzelf dus zonder suiker al de perfecte oplossing voor veel mensen. Toch?

Wederom mwah. Rijstmelk heeft niet de nadelen van sojamelk, maar het biedt ook weinig voordeel. Rijst bevat namelijk niet zoveel. Niet veel eiwitten, weinig vitaminen en mineralen, praktisch geen vetten - wel veel koolhydraten. En dat doet rijstmelk dan ook voor je: het laat je bloedsuikerspiegel pijlsnel stijgen. Om het nog een béétje voedzaam te maken zit commerciële rijstmelk ook weer vol zonnebloemolie en -uiteraard- toegevoegd calcium. Als je het zelf maakt kun je de zonnebloemen vervangen door kokos (en die calcium pik je ergens anders wel weer op), maar het blijft een beetje schipperen.

Granen & zaden

Kom je toch bij de natuurwinkel, dan zie je tegenwoordig veel meer variatie tegen dan alleen rijst- en sojadrink. Speltdrink, Hennepdrink, Haverdrink, Maïsdrink, Amandeldrink, Hazelnotendrink... stervensduur, maar wat krijg je ervoor?

Notenmelken bevatten vaak wat meer eiwitten dan bijvoorbeeld rijstmelk (maar minder dan dierlijke melk). En net zoals bij soja en rijst, hebben deze plantaardige drinks niet de eigenschappen waar we onze smaak en kookboeken op ingesteld zijn: die van koemelk. Dus net als bij vleesvervangers wordt er gewurmd en bewerkt totdat er iets uitkomt wat daar zoveel mogelijk op lijkt. Om het romiger te maken wordt er (zonnebloem)olie aan toegevoegd, om het rijker te maken wordt er calcium bijgepropt, om het lekkerder te maken een schepje (biologische riet)suiker. Zoals mijn oma zei: zo kun je een drol nog lekker serveren. Maar voor je gezondheid hoef je het niet te doen.

Gezondheid

Kijk, ik schrijf het wat cynisch op, maar ik ben helemaal niet zo'n tegenstander van nepmelk. Best een voorstander zelfs. De kunst is alleen om het goed te doen. En dat is heel makkelijk - je haalt het alleen niet bij de winkel en je moet er even je blender voor uit de kast trekken.

En voor je gezondheid geldt vooral: variatie. De ene plantaardige melk is rijk aan een paar aminozuren, de andere zorgt voor wat vetten, een derde voor koolhydraten. Geen ervan is zo mooi samengesteld als borstvoeding (bij voorkeur die van een mens, als alternatief die van een ander beest), dus laten we ook niet doen alsof dat wel zo is. Die obsessie van mensen om The One te vinden, dat Ene Perfecte Voedingsmiddel dat in zijn eentje iets anders kan vervangen, heb ik nooit begrepen.

Als we plantaardige drinks nu eens gewoon behandelen als wat ze zijn: een mooie aanvulling op ons voedingspatroon, als onderdeel van een groter geheel. Variatie in wat je drinkt en waar je mee kookt. Je drinkt ook niet elke dag sinaasappelsap, je wilt ook wel eens appel, toch? En je drinkt ook niet elke dag koffie - oh wacht. Nou ja, je zou niet elke dag koffie moeten drinken. Elke dag hetzelfde is nu eenmaal niet zo goed voor ons.

Recept

Er is één universeel recept voor alle soorten nepmelk. Het is niet ingewikkeld en gaat zo:

  • Neem anderhalve mok spul (granen, zaden, rijst, soja, hennepzaad - hak groot spul zoals amandelen en hazelnoten eerst even fijn)
  • En vier mokken (een liter) water
  • Voeg een theelepeltje citroensap toe om het fytinezuur af te breken
  • Laat het een nacht weken

De volgende dag kun je er melk van maken. Dat gaat zo:

  • Geef het aan een koe en wacht tot je haar kunt melken

Nee, flauw ;-) Het moet zo:

  • Hier komt een splitsing:

    Sommige soorten spul (rijst, granen, bonen zoals soja) moet je even afspoelen en met vers water (zonder citroensap) koken.

    Andere soorten (noten en zaden) kun je met weekwater en al, rauw verwerken.

    Voor mij is dit heel logisch en ik ga er vanuit dat je dus zelf kunt bedenken wat gekookt moet worden en wat niet - let me know if you need more info.

  • Zet, al dan niet na het koken, de blender/staafmixer erop. Blender verder tot het wittig wordt en op melk begint te lijken.
  • Zeef het door iets dat spul tegenhoudt: een koffiefilter, oude panty, stuk kaasdoek of hydrofielluier.
  • Voeg eventueel nog wat vet toe (gesmolten ghee, kokosolie, avocado-olie) en haal het nog even door de blender om het goed te laten mengen
  • Ben je geen vegetariër, dan kun je om je melk nog rijker te maken natuurlijk ook huisgemaakte bouillon gebruiken in plaats van water, of een lepeltje gelatinepoeder toevoegen aan het eindresultaat.
  • En klaar is je melk! Een paar dagen houdbaar in de koelkast - en daarna maak je dus weer een andere versie. Of doe avontuurlijk en meng twee soorten spul door elkaar.
  • Te waterig? Dan gebruik je volgende keer wat meer spul. En gebruik je minder water (en meer vet), dan krijg je dus 'room'.

Zo, hèhè, was me dat hard werken na de vakantie. En nu jullie. Hup, vooruit met die blender! Oh ja - voor de nerd onder ons: ik heb nog ergens een overzichtje met de verschillende gehalten van eiwitten, vetten en koolhydraten van nepmelk in vergelijking met moeder- en koemelk. Ik zal het eens opzoeken, dus stay tuned!

De vraag van vandaag:

Wat is jouw favoriete nepmelk, en maak je die zelf?

Vertel het ons in de reacties!


Reageren? Gezellig!

Reacties (36)

Joke
6 Nov. 2017
Hee, leuk om het zelf te maken. Mijn zoontje is intolerant aan citrus. Kan je de citroen weglaten of dit op een andere manier oplossen?
Bij de gekookte zaken zal de citroen wrs niet meer aanwezig zijn in de melk?
De Groene Vrouw
7 Nov. 2017
Je kunt het proberen te vervangen door appelciderazijn!
Martje
24 Jan. 2016
Ik ben net een beetje aan het experimenteren met noten en zaden! Melk van pijnboompitten en sesamzaad is erg lekker!! Ik doe er wel dadels en een beetje honing bij voor de smaak.Ik heb gelezen dat in sesamzaad veel calcium zit dus nog gezond ook.

Groet Martje
iebee
8 Sep. 2015
Lekkerste is toch wel amandelmelk hoor, heerlijk uit de blender met een paar geweekte dadels (naar smaak) of geweekte pruimen, en zeven. Hoe meer pulp je doorlaat hoe lekkerder de melk wordt :-) Ik gooi het door een hele fijne zeef.
Anja
4 May. 2015
Ik heb al meerdere malen geprobeerd om plantaardige melk te maken, maar op de een of andere manier lukt het niet zo. Ik heb havermelk en rijstmelk geprobeerd. Die laatste heb ik gekookt en rauw/geweekt geprobeerd, maar de gekookte rijstversie had nog minder smaak de ongekookte versie en de havermelk was gewoon regelrecht vies. Ik heb al geprobeerd een klein lepeltje honing toe te voegen, snufje zout, beetje kokosolie, maar zonder resultaat. Verder heb ik het precies gedaan zoals in de instructies. De smaak is zo anders dan die van de plantaardige melk uit een pak. Uit het pak is het veel romiger, voller en zoeter van smaak (ik neem overigens nooit een versie waar suiker of andere zoetigheid aan toegevoegd is). De zelfgemaakte versie is gewoon water met een klein smaakje en zelfs een licht bittere nasmaak.

Nu zie ik op het pak staan 'bevat natuurlijke suikers van de haver/rijstfermentatie.' Zou dat dan het verschil maken? Maar hoe maken ze dat dan?
Kim
14 Mar. 2015
Kan je ook limoensap gebuiken i.p.v. citroensap?
De Groene Vrouw
16 Mar. 2015
Ik zou zeggen: probeer het uit en we horen wel hoe het was!
Nanique
4 Nov. 2014
Wellicht een domme vraag.... kan ik ook amandelmeel gebruiken voor amandelmelk? Amandelmeel zijn toch fijngehakte amandelen? (schaam schaam, weet er echt veel te weinig vanaf).
De Groene Vrouw
4 Nov. 2014
Tijd voor een basiscursus gezonde voeding? Je kunt nog net mee, ik haal hem er vanavond pas af ;-)
http://groenevrouw.nl/product/basiscursus-positive-eating/

In de tussentijd: ja, je kunt amandelmeel gebruiken (maar dat is wel een beetje prijzige methode).
Claudia
19 May. 2014
Ik ben rijstemelk aan t maken, maar t is na t blenden een pap geworden... Is t de bedoeling dat er nog veel water bij komt? Zo ja hoeveel? Alvast bedankt
De Groene Vrouw
19 May. 2014
Nee, je moet het zeven! Bijvoorbeeld door een hydrofieldoek of een panty. Dan blijft de prut over en heb je aan de onderkant melk.
Hetty
13 Feb. 2014
Fijn om te lezen. ik gebruik al een tijdje soja/spelt drink, met probiotica als rijsmiddel(fermenteren) van mijn speltdeeg, voor worstenbroodjes/appel/rozijnen brood.
De worstenbroodjes en het vruchtenbrood smaakt bijzonder lekker!
Probleem is alleen dat de naturel soja/spelt drink duur en nauwelijks verkrijgbaar is. Zelf drink maken is nu weer de nieuwe uitdaging.

Mijn speltdeeg:
Speltdrink in weckglas 1 nacht met probiotica Orthiflor in pan (au bain marie) met heetste leidingwater in de hooikist (of dekens geïsoleerd dus)

150gr volkorenspelt
150gr speltbloem
150gr Yoghurt = drink met probiotica
20gr zout

2/3 van het meel mixen met mixer, rest van het meel met de hand erdoor kneden.
1 overdag of nacht laten staan, daarna lekkere broodjes ervan bakken!
Christine van Pareren
22 Nov. 2015
Bestaat er ook orthiflor zonder gelatine?(Ik ben veganiste).
De Groene Vrouw
22 Nov. 2015
Bio-Kult is een probiotica zonder dierlijke componenten.
http://winkel.groenevrouw.nl/supplementen/pre-probiotica/bio-kult-probiotica.html#.VlFgod8veRs
Daisy
26 Jan. 2014
Ik vroeg me af, als ik nu toch supermarkt- soja koop (ja lui)... En daar Kefir aan toe voeg, fermenteer je de soja dan als nog? Of in ieder geval, breek je dan de slechte anti-enzymen af? Want ik heb dat een tijdje terug gedaan, voordat ik wist dat soja slecht was en dat was in ieder geval erg lekker :).
De Groene Vrouw
26 Jan. 2014
Eh. Weet ik niet ;-)
Reina
23 Jan. 2014
Heb je een tip voor een plantaardige 'melk' met een beetje een neutrale smaak? Of smaken deze allemaal neutraal? Ik ben nl op zoek naar goede melk- en roomvervanger bij het koken. Het is me duidelijk dat afwisseling 'the key' is maar het zou zo jammer zijn als de smaak te overheersend wordt. Of valt dat bij deze drinks mee?
De Groene Vrouw
23 Jan. 2014
Dat hangt ervanaf wat je bestempelt als 'neutraal', denk ik. Er is geen melk met een neutrale smaak, dan heet het water. Wij zijn alleen gewend aan de smaak van koemelk. Als je iets zoekt dat daarop lijkt, denk ik niet dat je het zult vinden; het is altijd wat zoeter, bitterder, hartiger of nootachtiger. Maar wel lekker. Dus gewoon een kwestie van uitproberen...
Joke Hardenbol
14 Jan. 2014
Ik eet 's morgens havermout met afwisselend rijstmelk of havermelk uit een pak in de veronderstelling dat ik gezond bezig was. Nu ik dit heb gelezen ga ik maar eens proberen zelf melk te maken. Al begin ik me zo zachtjes aan af te vragen of ik als ik uiteindelijk echt heel gezond eet nog wel tijd voer heb om te werken want het klaarmaken van al dat gezonde eten kost wel erg veel tijd ;-)
An
14 Jan. 2014
Tip: gooi de pulp niet weg! Ik ontbijt er altijd mee :-) vandaag pulp-pap gegeten van de melk die ik gisteren maakte met haver, lijnzaad, zonnebloempitten, walnoten en een beetje cacao.
De Groene Vrouw
14 Jan. 2014
Ja, goed idee! Prima aanvulling van je eiwitten. Andersom kan ook: als wij rijst eten, bewaren we het kookwater. Beetje kaneel en kokosolie erdoor, en klaar is je (slappe) rijstmelk.
Laurence
14 Jan. 2014
Leuke post! Mijn kinderen van 2,5 en 4 jaar drinken 's morgens én 's avonds afwisselend amandelmelk, havermelk, rijstmelk en hazelnootmelk. Nu zou ik dit ook wel eens zelf willen maken allemaal. Maar kan ik die dan niet beter nog wat aanvullen met vit D3 van bonusan en andere? Welke?
De Groene Vrouw
14 Jan. 2014
Het gehalte aan vetoplosbare vitaminen ligt bij plantaardige melken inderdaad veel lager dan bij dierlijke. (Overigens is er bij dierlijke melk ook nog wel een wereld van verschil tussen sojakoeien op stal en graskoeien buiten)

Als je geen andere vormen van dierlijke vetten & vitaminen in hun dieet hebt zitten (of niet voldoende) zou ik zeker A & D aanvullen met een goede visolie. Of ze regelmatig lever(paté) laten eten voor de vitamine A en de vitamine D3 van Bonusan ernaast zetten inderdaad :-D
Anke
14 Jan. 2014
En kokosmelk, is dat gezond?
De Groene Vrouw
14 Jan. 2014
Dat hangt ervanaf. Kokosmelk, recht uit een rijpe kokosnoot: ja.
Kokosmelk, sterk bewerkt in een blikje: mwah.
Chris Kresser deed er ook al een keer interessant over: http://chriskresser.com/3-reasons-why-coconut-milk-may-not-be-your-friend
henk
13 Jan. 2014
Was van plan eens amandelmelk te maken. Moet je hiervoor aparte amandelen nemen? Ik neem aan geschaafde sowieso of maakt dat niet uit? En waar haal ik die het best?
De Groene Vrouw
13 Jan. 2014
Ik zou geen geschaafde nemen, dat lijkt me heel onhandig blenderen. Gewoon hele amandelen van de natuurwinkel, om mee te beginnen. Liefst rauwe, natuurlijk.
Henk
14 Jan. 2014
ik bedoel met geschaafd dat het bruine velletje eraf is..
De Groene Vrouw
14 Jan. 2014
Oh, op die manier! Ja, dat dus. En mét velletje mag ook, maar dan zeker eerst laten weken ivm het fytinezuur.
meissie333
13 Jan. 2014
Hmmmmm....
Dan kan ik beter de havermout en zaden/noten apart weken, denk ik?
Of mag haver wel zonder koken gebruikt worden? Of gaan voedingsstoffen verloren als ik de noten en zaden mee kook? Ik houd wel van gemak ;-)
De Groene Vrouw
13 Jan. 2014
Haver kan ook rauw, dat wordt redelijk zacht als je het weekt :-D
Jojo
13 Jan. 2014
Misschien wel een beetje een dome vraag hoor:$ maar maakt het dan ook nog uit of je volle granen of witte granen gebruikt?

Vroeger wist ik mijn adresjes (supermarkten) nog wel te vinden voor redelijk goede soorten soja- haver- en rijstemelk maar die worden allemaal vervangen voor troep met veel suiker.
Dit recept komt dus als geroepen:)
De Groene Vrouw
13 Jan. 2014
Volle granen bevatten altijd meer vitaminen en mineralen dan witte, dus ja: dat maakt uit ;-)
Barbara
13 Jan. 2014
Mijn nepmelk is amandelmelk momenteel maar ik ga eens jouw recept met spul gebruiken. Vraagje nog, koken in weer een liter water en lang koken of is even de kook erover lang genoeg?
De Groene Vrouw
13 Jan. 2014
Tot het gaar is ;-) Bij soja duurt dat wat langer dan bij rijst. Het moet gaar zijn om de blender er goed doorheen te kunnen halen :-D
Barbara
13 Jan. 2014
Gewoon gaar is dus voldoende. Mooi dan hebben we een project erbij :D
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!
Copyright © 2019 | De Groene vrouw - Eigenwijs in Darmflora, Voeding & Gezondheid | Disclaimer | Privacy & Cookie policy