Waarom een lekkende darm niet bestaat

Waarom een lekkende darm niet bestaat

Lekke darm?

Voor de 1000e keer lees ik een artikel dat het heeft over een ‘lekkende darm’ – in een professioneel stuk tekst nog wel, bedoeld om mij iets te (laten) verkopen. En nu ben ik het zat. Het is niet alsof ik het er niet al eerder over gehad heb – maar nu een keer echt, op zichzelf staand, voor eens en voor altijd: JE HEBT GEEN LEKKENDE DARM!

Maar voordat je boos wordt (want je wist echt zeker dat je dit had), eerst even goed lezen. Dan leg ik het uit…

 

Lekke darm, lekkende darm, leaky gut?

Je hebt de termen vast wel eens voorbij horen komen: leaky gut, lekkende darm, lekke darm of wat mensen er ook van maken. Het was de nieuwe hype: 10 jaar geleden had iedereen Candida, toen iedereen een bijnieruitputting, daarna iedereen de ziekte van Lyme en nu hebben we allemaal een ‘leaky gut’. Als je de lijst met symptomen leest, kan het bijna niet anders dan dat je dit hebt – want al je symptomen staan genoemd (en nog wel 100 andere ook). Zo wordt regelmatig de ‘lekke darm’- conclusie getrokken op basis van symptomen. Maar dat is niet de manier.

Ik leg je graag het proces uit, maar laten we het eerst hebben over de naamgeving. Als je een ‘lekke’ darm zou hebben, zat er poep in je buikholte en lag je met gillende sirenes op de intensive care. Je hebt geen lekke, lekkende of leaky darm. Er ‘lekt’ niets uit je darmen. Er zitten geen gaten in (dat heet een darmperforatie en dan krijg je dus die gillende sirenes). Het klinkt lekker, maar het geeft een totaal verkeerd beeld. En dat is kwalijk, want slimme marketeers duiken er bovenop om jou producten aan te smeren om je ‘lekke darm’ te herstellen. Producten die niet het probleem voor je gaan oplossen. Nee, echt niet. Ook niet met L-glutamine.

Samenvatting:
Lekkende darm is een stomme term.

 

Wat is het nou eigenlijk?

Maar als het geen lekkende darmen zijn, wat is het dan wel? We noemen dit fenomeen officieel een hyperpermeabele darm. Dat is iets meer een mond vol, dat snap ik. Maar het is wel accurater. En het hele proces is ook een stuk eleganter dan het beeld dat je krijgt bij een ‘lekkende darm’.

Je darmen zijn namelijk permeabel – dat betekent dat ze stoffen door kunnen laten. Dat is zelfs min of meer hun basistaak: voedingsstoffen opnemen. Door middel van kauwen, maagzuur, gal en enzymen wordt je voeding afgebroken tot voedingsstoffen: eiwitten, vetten, koolhydraten, mineralen, vitamines en wat al dies meer zij. Die losse stoffen moeten worden opgenomen en dat gebeurt in principe via de cellen van de darmwand (met name in de dunne darm). Door de cellen heen kunnen alleen de kleinste voedingsstoffen worden opgenomen. Geen hele eiwitten maar alleen losse aminozuren, geen vezels maar alleen enkelvoudige koolhydraten etc. Ze worden (waar nodig) netjes ingepakt in een jasje en kunnen zo veilig via ons bloed door ons lichaam reizen.

Die cellen staan niet strak tegen elkaar. Tussen de cellen in zitten een soort ‘schuifdeurtjes’. Ze heten zonula occludens of tight junctions, in normaal Nederlands 😉  Die hebben een eigen taak. Af en toe gaan ze een stukje open om grotere stoffen door te laten. Een bacterie bijvoorbeeld, zodat die gepresenteerd kan worden aan het immuunsysteem. Of (bij baby’s) immuunglobulinen: afweereiwitten uit de moedermelk die zo onveranderd de baby in kunnen zodat die ze kan gebruiken. Schitterend systeem dus: entrée via de cellen voor de goed verteerde, ‘dagelijkse’ voedingsstoffen en entrée via de tight junctions voor af en toe, als het nodig is.

Het probleem ontstaat als de tight junctions beschadigen en hun functie niet meer goed kunnen uitvoeren. Ze gaan ‘open staan’ en er kunnen continue grotere brokken voedingsstoffen langs de cellen van de darmwand opgenomen worden. Geen hele pinda’s hè. Maar wel hele eiwitten. Die komen zo, ongefilterd, niet afgebroken tot losse aminozuren, in het lichaam terecht. En ze hebben ook geen ‘jasje’ meegekregen, zoals ze bij entrée via de cellen wel zouden krijgen.

Er lekt dus niets. Er wordt teveel, te groot en te ongebreideld opgenomen. We noemen dit dan ook een hyper-permeabele darm: de darm is van nature doorlaatbaar, maar bij beschadiging wordt hij te doorlaatbaar. Hyperpermeabel.

Samenvatting:
We noemen dit eigenlijk een hyperpermeabele darm; een darm die te grote brokken voedingsstoffen doorlaat.

 

Waarom er zo veel klachten van komen

Maar waarom herken je nu zoveel in de lijsten met symptomen – en waarom zijn er eigenlijk zoveel symptomen die kunnen wijzen op een hyperpermeabele darm (zullen we het anders gewoon HD noemen, dat bekt lekkerder)?

Met name de eiwitten die in hun geheel en zonder jasje worden opgenomen, zijn een probleem. Weet je nog wat de oorspronkelijke functie was van de tight junctions? Ze laten onder andere bacteriën en virussen door om het immuunsysteem er kennis mee te laten maken. Bacteriën en virussen bestaan ook uit hele eiwitten. Hele eiwitten zijn dus altijd een alarmbel voor het immuunsysteem.

Eén van de manieren waarop het immuunsysteem zo’n vermeende bacterie of virus onschadelijk maakt, is door een ontstekingsreactie te creëren. Je moet dan niet gelijk denken aan een ontstoken kies of een puist op je neus, maar aan kleine, subtiele ontstekingen. We noemen dit laaggradige of micro-ontstekingen en dit is een normaal proces in je lichaam.

Maar bij een hyperpermeabele darm komt er continue een grote stroom eiwitten je bloedbaan binnen – en dat betekent: vaak en veel ontstekingsreacties. Deze ontstekingen-overload kost veel energie en kan ook weefsels beschadigen. Bloedvaten bijvoorbeeld, of organen. Daardoor kunnen hormonen misschien niet meer optimaal aangemaakt worden, of ben je de hele tijd doodmoe. Er komen ook veel afvalstoffen bij vrij, waardoor de lever en nieren het moeilijk krijgen. De ontstekingen zelf kunnen problemen geven op tal van vlakken: de huid (eczeem of psoriasis), de longen (astma), de hersenen (warrigheid, concentratieproblemen, ‘hersenmist’), de darmen zelf (spijsverteringsproblemen, buikpijn), de gewrichten (reuma, jicht) en ga zo maar door.*

Zo ontstaan dus die ellenlange lijsten van symptomen en is de kans dat jij iets herkent in zo’n rijtje nogal groot. En het wordt nog erger: deze laaggradige ontstekingsreacties worden in verband gebracht met ziektes als diabetes type 2, ziekte van Alzheimer, ziekte van Parkinson, hart- en vaatziekten, en zelfs bepaalde vormen van kanker. Er zijn overigens nog veel meer manieren om laaggradige ontstekingen te krijgen dan alleen een HD; ook verkeerde voeding, stress, roken en zelfs overmatig sporten kan de ‘ontstekingsbereidheid’ van het lichaam vergroten.

* Zoals je begrijpt is dit een kort-door-de-bocht beschrijving van het probleem; er speelt vaak nog veel meer mee, zoals allergieën en overgevoeligheden, ziekteverwekkers in de darm, tekorten aan voedingsstoffen, stress…

Samenvatting: 
Een hyperpermeabele darm laat te grote stoffen door, waaronder hele eiwitten
Hele eiwitten in het bloed veroorzaken een immuunreactie
Het immuunsysteem zet een laaggradige ontsteking in
Veel laaggradige ontstekingsreacties bij elkaar kunnen klachten geven op veel verschillende gebieden in het lichaam en worden in verband gebracht met veel verschillende aandoeningen

 

Gokken is verliezen, meten is weten

Ik heb geen cijfers van hoeveel mensen zo’n hyperpermeabele darm hebben. Ik denk niet dat die bestaan. Wij zien het in de praktijk in elk geval vrij vaak voorbij komen. Maar er zijn nog veel mensen die denken dat ze een hyperpermeabele darm hebben. Die conclusie hebben ze dan zelf getrokken, of een goedbedoelende therapeut heeft ze dat verteld. Op basis van die symptomen. Want ja, als al je symptomen overeen komen met het lijstje, dan moet het wel kloppen, toch?

Je weet nu dat de meeste symptomen niet veroorzaakt worden door de HD zelf, maar door de ontstekingsreacties die daarop volgen. Het kan dus goed zijn dat je helemaal geen HD hebt, maar wel ontstekingen (en daardoor klachten). Of nog iets heel anders. Symptomen zijn gewoon geen betrouwbare manier om vast te stellen wat het onderliggende probleem is. Klachten wijzen je in een bepaalde richting – maar de enige manier om zeker te weten of je echt een HD hebt, is door het te meten. Helaas bestaat er geen kant-en-klare test die dat laat zien, maar een geoefend therapeut kan deze conclusie trekken uit verschillende markers. Dit zijn ze:

  • Ontstekingen
    alpha-1-antitrypsine, calprotectine, PMN elastase en lactoferrine zijn ontstekingsmarkers. Zijn er ontstekingen aanwezig in de darm, dan is de kans op beschadiging van de tight junctions (en dus op een HD) een stuk groter. De laaggradige ontstekingen in het lichaam zelf kun je overigens meten met de marker hsCRP.
  • Immuniteit
    Wanneer de immuniteit van het darmslijmvlies verandert, is de kans op HD groter. Dit meten we in de darmen met de markers sIgA (secretorisch Immuunglobuline A) en bètadefensine.
  • Gelatinase
    Dit is een enzym dat onder bepaalde omstandigheden wordt aangemaakt in de darm. Het is een teken dat het milieu van de darmen niet optimaal is. Erger is dat gelatinase ook eigen lichaamsweefsel kan afbreken – bijvoorbeeld dat van de tight junctions, waardoor de darmdoorlaatbaarheid te hoog wordt (HD).
  • Zonuline
    Zonuline is de stof die in een gezonde situatie het samentrekken (‘open zetten’) van de tight junctions regelt. Sommige mensen maken echter meer zonuline aan wanneer ze bepaalde voeding eten (met name gluten), of als reactie op ziekteverwekkers in de darmen. De tight junctions worden dan dus continue open gezet, en er ontstaat een HD. Je kunt zonuline meten in bloed en ontlasting, wij kiezen doorgaans voor het laatste.
  • Lactulose/mannitol
    Deze voedingsstoffen hebben verschillende groottes en worden gebruikt om te zien of grote stoffen worden opgenomen. In een gezonde darm wordt mannitol wel opgenomen maar Lactulose niet. Komt er na het drinken van een lactulose-rijke drank toch veel lactulose voor in de urine, dan zijn de tight junctions beschadigd en is er sprake van een HD. Met deze test kun je ook een mate van beschadiging aangeven, dus zien hoe ‘sterk’ hyperpermeabel de darm is. De test is wel vrij intensief en kan (door de lactulose) ook klachten geven. We gebruiken hem daarom alleen als dat echt noodzakelijk is.

Samenvatting:
Je kunt een hyperpermeabele darm niet vaststellen op basis van symptomen.
Een combinatie van verschillende markers laat zien of er sprake is van een hyperpermeabele darm.

 

Waarom al die wondermiddelen je darmen niet gaan herstellen

Pas als één of meerdere van bovenstaande markers actief zijn, weet je zeker dat je te maken hebt met een HD. Maar… dan weet je eigenlijk nog niks. De beschadiging van tight junctions, de verhoogde darmdoorlaatbaarheid – met andere woorden, de hyperpermeabele darm zelf – wordt namelijk ook ergens door veroorzaakt. Veel voorkomende oorzaken van een HD zijn:

  • ziekteverwekkers in de darm
  • te weinig goede bacteriën in de darm
  • verminderde kwaliteit van het darmslijmvlies (door verkeerde voeding of te weinig goede bacteriën)
  • allergieën & overgevoeligheden (die ook weer een gevolg kunnen zijn van een HD, er ontstaat dan een vicieuze cirkel)
  • verkeerde voeding (te veel suiker, bewerkte producten, glutenhoudende granen etc)
  • alcohol & koffie
  • stress (!)
  • genetische gevoeligheid
  • antibiotica- en medicijngebruik

Vaak is het zelfs een combinatie van factoren. Nu snap je ook dat het geen zin heeft om ‘een product’ te nemen om je ‘leaky gut’ te herstellen: je moet de onderliggende oorzaak aanpakken. Doe je dat niet, dan kun je vezels en l-glutamine blijven slikken tot je erbij neervalt, maar je darm zal er niet minder hyperpermeabel van worden. Bovendien: als je niet eens zeker weet OF je wel een HD hebt, heeft middelen slikken natuurlijk geen enkele zin. Wat als je klachten veroorzaakt worden door iets heel anders?

Natuurlijk: producten als collageen (de oorpsronkelijke bron van l-glutamine) kunnen je darmen ondersteunen om zich weer goed op te bouwen, nadat je de oorzaak hebt aangepakt. Probiotica en prebiotische vezels kunnen je helpen om je darmflora en darmslijmvlies weer een beetje op peil te krijgen, als er geen andere oorzaken meer zijn die ze ondermijnen. Nuttig. Maar wel pas stap 2. Of 3. Of 5.

En, kleine hint: ook een darmdetox gaat deze oorlog niet voor je winnen. Zeg allemaal maar na: Er. Is. Geen. Quick. Fix. Goed onderzoek, onderliggende oorzaken aan het licht brengen en daarna grondig aanpakken – het kost meer tijd, maar het is wel de juiste manier. We helpen je daar graag bij, als je wilt. Dan weet je ook gelijk of je ‘m nou hebt, zo’n hyperpermeabele darm…

 

De vraag van vandaag:
Wat doe jij om je darmen gezond te houden?
Vertel het ons in de reacties!

Reageren? Gezellig!

Reacties (8)

  • Katinka

    Ik heb het artikel gelezen. Ik vind lekkende darm een goede omschrijving en verhoogd doorlaatbare darm een nog betere omschrijving. Met een lekkende darm weten we dat daar een verhoogd doorlaatbare darm mee wordt bedoeld.

  • Jolanda

    Duidelijk. Wat ik doe? Best wel veel denk ik, geen gluten,soja, geen fluor, bewerkte producten, geen keukenzout geen melk, nu 3 mnd.kefir i.p.v.yoghurt, botten bouillon (kip of andere) weinig koffie, niet roken, redelijk stress vrij, neem wisselende multi vitamine, exta D, cbg, cbg, liposomale curcumine, en nog kreeg ik gister mijn bloedwaarden terug met hs.crp hoger dan vorige keer…daar baal ik dan zo van😥

  • Paulien

    Super duidelijk stukje!👍
    Maar zullen we het aub HC noemen!
    Hyperpermeabele Colon anders denk ik steeds HD heupdysplasie!😂

    • De Groene Vrouw

      Maar dit proces zit meer in de dunne darm dan in de dikke 😉

      • Renske

        Betekent dat dat het dus toch ook, ondanks wat ik al jaren te horen krijg als colitis ulcerosa patiënt, in de dikke darm kan voorkomen?

        • De Groene Vrouw

          Ik begrijp je vraag niet helemaal! Bij colitis kunnen ontstekingen in de dunne darm voorkomen (meestal) maar ook in de dikke. Bedoel je dat?

          • Renske

            Het is nét andersom. Bij
            Colitis (de naam zegt het al Col=colon itis=ontsteking) is de dikke darm chronisch ontstoken.
            Bij Crohn de dunne/overgang naar dikke.
            Maar ik hoor altijd, en lees in medische tijdschriften enkel dat de verhoogde doorlaatbaarheid in de dunne darm voorkomt. Het geeft mij een soort verklaring en gek soort ‘hoop’ want grip, als ik hoor van jou dat de situatie ook in de dikke datm kan voorkomen.

          • De Groene Vrouw

            Sorry, je hebt natuurlijk helemaal gelijk. Ik zat even niet op te letten bij het beantwoorden van de reacties… andere dingen aan mijn hoofd. Wijze les: geen twee dingen tegelijk doen :-)